I. Hai động lực AI và điện tử ô tô: Động lực cốt lõi của nhu cầu bán dẫn
Trong năm 2026, sự tăng trưởng nhu cầu của ngành bán dẫn chủ yếu đến từ hai lĩnh vực: Trí tuệ nhân tạo (AI) và điện tử ô tô. Nhu cầu về chip AI tiếp tục bùng nổ, đặc biệt là chip tính toán hiệu năng cao (HPC) và bộ nhớ (như HBM), đã gây ra tình trạng căng thẳng về năng lực sản xuất của các quy trình tiên tiến. Chip Blackwell B200 do Nvidia công bố, với sức mạnh tính toán vượt trội, đã khiến năng lực sản xuất 3nm của TSMC bị quá tải đến năm 2027, trong khi xu hướng tăng giá của bộ nhớ HBM4 cũng phản ánh sự mất cân bằng cung cầu của chip bộ nhớ. Mặt khác, xu hướng thông minh hóa của điện tử ô tô, như xe tự lái, khoang thông minh và sự phổ biến của xe điện, đã làm tăng đáng kể nhu cầu về chip ô tô. Theo dữ liệu ngành, quy mô thị trường chip điện tử ô tô năm 2026 tăng 15% so với cùng kỳ, trong đó nhu cầu về chip xe tự lái và bán dẫn công suất đặc biệt nổi bật.
Sự tăng trưởng nhu cầu từ AI và điện tử ô tô đã làm thay đổi cấu trúc thị trường bán dẫn: giá chip quy trình tiên tiến (như 3nm, 5nm) tiếp tục tăng, trong khi giá chip quy trình trưởng thành (như 28nm, 40nm) có sự phân hóa. Một số quy trình trưởng thành bị giảm giá do dư thừa năng lực, nhưng các quy trình trưởng thành trong các lĩnh vực đặc thù như chip ô tô vẫn duy trì nhu cầu ổn định.
II. Hai đầu cung cầu: Quy trình tiên tiến khan hiếm, quy trình trưởng thành điều chỉnh
1. Quy trình tiên tiến: Năng lực quá tải, giá cao liên tục
Quy trình tiên tiến là "món hàng hot" trên thị trường bán dẫn hiện nay. Năng lực sản xuất 3nm và 5nm của các nhà sản xuất như TSMC, Samsung, Intel gần như đã hết công suất, đặc biệt là các đơn hàng chip AI, khiến giá của quy trình tiên tiến liên tục tăng. Tỷ lệ sử dụng năng lực sản xuất 3nm của TSMC dự kiến sẽ duy trì ở mức cao cho đến năm 2027, và quy trình 3nm của Samsung cũng đang tích cực mở rộng sản xuất để đáp ứng nhu cầu chip AI. Ngoài ra, năng lực của công nghệ đóng gói tiên tiến (như CoWoS) cũng đang bị căng thẳng, vì chip AI cần quá trình đóng gói phức tạp hơn để hỗ trợ tích hợp bộ nhớ băng thông cao (HBM).
Phụ phí của quy trình tiên tiến không chỉ thể hiện ở giá cả mà còn ở thời gian giao hàng. Theo báo cáo ngành, vào tháng 9 năm 2026, thời gian giao hàng trung bình của chip quy trình tiên tiến là 24-36 tuần, cao hơn nhiều so với 12-18 tuần của quy trình trưởng thành. Tình trạng cung cầu căng thẳng này đã giúp các nhà sản xuất chip quy trình tiên tiến (như Nvidia, AMD) tăng lợi nhuận đáng kể, và doanh thu của các nhà đúc cũng đạt mức cao kỷ lục.
2. Quy trình trưởng thành: Giá giảm, cấu trúc phân hóa
Khác với sự khan hiếm của quy trình tiên tiến, thị trường chip quy trình trưởng thành lại có sự phân hóa. Một mặt, một số quy trình trưởng thành (như chip logic, chip điện tử tiêu dùng) bị giảm giá do dư thừa năng lực. Ví dụ, vào tháng 8 năm 2026, giá chip logic quy trình trưởng thành đã giảm 5%-10%, chủ yếu là do nhu cầu của thị trường điện tử tiêu dùng suy yếu, như sự tăng trưởng chậm lại của doanh số điện thoại thông minh và máy tính cá nhân. Mặt khác, các quy trình trưởng thành trong các lĩnh vực đặc thù như chip ô tô và bán dẫn công suất vẫn duy trì nhu cầu ổn định. Ví dụ, thị trường bán dẫn công suất Silicon Carbide (SiC) tăng vọt, sự phổ biến của dây chuyền 8 inch đã làm tăng năng lực, nhưng vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu của thị trường xe điện, khiến giá duy trì ở mức cao.
Sự phân hóa của quy trình trưởng thành phản ánh sự thay đổi cơ cấu của thị trường bán dẫn: nhu cầu của điện tử tiêu dùng truyền thống suy giảm, trong khi nhu cầu của các lĩnh vực mới nổi (như điện tử ô tô, điều khiển công nghiệp) đang tăng trưởng. Sự thay đổi này buộc các nhà sản xuất quy trình trưởng thành phải điều chỉnh cơ cấu năng lực, chuyển hướng sang các lĩnh vực có nhu cầu cao.
Ba. Chuỗi cung ứng bán dẫn Việt Nam: Thời kỳ cơ hội chiến lược
1. Hỗ trợ chính sách: Chiến lược bán dẫn Việt Nam được triển khai
Trong những năm gần đây, Chính phủ Việt Nam đã tích cực hỗ trợ sự phát triển của ngành bán dẫn bằng cách ban hành "Chiến lược phát triển ngành bán dẫn Việt Nam (2025-2030)", nhằm đưa Việt Nam trở thành trung tâm sản xuất và kiểm tra đóng gói bán dẫn của Đông Nam Á. Chiến lược này bao gồm các biện pháp như ưu đãi thuế, hỗ trợ đất đai và đào tạo nhân lực, thu hút đầu tư từ các nhà sản xuất bán dẫn toàn cầu. Ví dụ, nhà máy kiểm tra đóng gói của Samsung tại Việt Nam đang mở rộng sản xuất, và TSMC cũng đang xem xét thành lập cơ sở kiểm tra đóng gói tại Việt Nam.
Ngoài ra, Việt Nam còn hợp tác với các cường quốc bán dẫn như Nhật Bản và Hàn Quốc để thu hút công nghệ và thiết bị tiên tiến. Ví dụ, Việt Nam đã hợp tác với Nhật Bản để thành lập cơ sở đào tạo nhân tài bán dẫn, đào tạo nhân lực thiết kế IC và kiểm tra đóng gói trong nước. Những hỗ trợ chính sách này đã tạo ra một môi trường thuận lợi cho sự phát triển của chuỗi cung ứng bán dẫn Việt Nam.
2. Dự trữ nhân tài: Trại huấn luyện thực chiến và đào tạo nhân tài địa phương
Nhân tài là năng lực cạnh tranh cốt lõi của ngành bán dẫn. Trong những năm gần đây, Việt Nam đã đào tạo nhân lực thiết kế IC và kiểm tra đóng gói trong nước thông qua các dự án như "Trại huấn luyện bán dẫn". Ví dụ, Trại huấn luyện bán dẫn Việt Nam được triển khai tại Thành phố Hồ Chí Minh, mở các khóa học thiết kế chip AI, nhằm nâng cao năng lực thực chiến cho các kỹ sư địa phương. Ngoài ra, Việt Nam còn hợp tác với các trường đại học để mở các chuyên ngành liên quan đến bán dẫn, như thiết kế IC, công nghệ bán dẫn, v.v., cung cấp nhân lực cho ngành.
Theo số liệu thống kê, số lượng nhân tài bán dẫn của Việt Nam đã tăng 20% so với năm 2025, trong đó nhân tài thiết kế IC và kiểm tra đóng gói chiếm tỷ trọng cao nhất. Kho dự trữ nhân tài này cho phép Việt Nam tiếp nhận sự dịch chuyển năng lực sản xuất của các nhà sản xuất bán dẫn toàn cầu, đặc biệt trong lĩnh vực kiểm tra đóng gói và sản xuất công nghệ trưởng thành.
3. Sản xuất nội địa: Sản xuất hàng loạt công nghệ 28nm, đẩy nhanh tiến trình tự chủ
Sản xuất bán dẫn nội địa của Việt Nam đã đạt được những đột phá mới, với việc công nghệ 28nm được sản xuất hàng loạt, đánh dấu một bước tiến quan trọng của Việt Nam trong lĩnh vực sản xuất bán dẫn. Mặc dù 28nm là công nghệ trưởng thành, nhưng nó là quy trình quan trọng cho nhiều ứng dụng (như chip ô tô, điều khiển công nghiệp). Các nhà sản xuất chip nội địa Việt Nam (như VinSmart thuộc Vingroup) đã thực hiện sản xuất hàng loạt công nghệ 28nm bằng cách thu hút công nghệ, đặt nền móng cho tiến trình tự chủ bán dẫn của Việt Nam.
Ngoài ra, Việt Nam cũng đang tích cực phát triển ngành kiểm tra đóng gói. Nhà máy kiểm tra đóng gói của Samsung tại Việt Nam đã đi vào hoạt động, và TSMC cũng đang xem xét thành lập cơ sở kiểm tra đóng gói tại Việt Nam. Việc triển khai năng lực này cho phép Việt Nam đáp ứng nhu cầu kiểm tra đóng gói của các nhà sản xuất bán dẫn toàn cầu, trở thành trung tâm kiểm tra đóng gói của Đông Nam Á.
Bốn. Cơ hội đầu tư: Giá trị lâu dài của chuỗi cung ứng bán dẫn Việt Nam
Đối với các nhà đầu tư, chuỗi cung ứng bán dẫn Việt Nam mang lại giá trị đầu tư lâu dài. Thứ nhất, sự hỗ trợ của chính sách đảm bảo sự phát triển của ngành, với ưu đãi thuế và hỗ trợ đất đai giúp giảm chi phí hoạt động cho doanh nghiệp. Thứ hai, sự hoàn thiện dần của nguồn nhân lực cho phép Việt Nam tiếp nhận nhiều sự dịch chuyển năng lực hơn. Thứ ba, những đột phá trong sản xuất nội địa giúp vị thế của Việt Nam trong chuỗi công nghiệp bán dẫn ngày càng được nâng cao, mở rộng từ kiểm tra đóng gói sang sản xuất.
Cụ thể, các nhà đầu tư có thể quan tâm đến các lĩnh vực sau:
- Kiểm tra đóng gói: Các nhà sản xuất như Samsung, TSMC mở rộng năng lực tại Việt Nam, thúc đẩy nhu cầu về thiết bị và dịch vụ kiểm tra đóng gói.
V. Kết luận: Cơ hội của Việt Nam trong bối cảnh tái cấu trúc cung cầu
Vào tháng 9 năm 2026, cục diện cung cầu của thị trường bán dẫn toàn cầu đang được tái cấu trúc. Sự tăng trưởng nhu cầu được thúc đẩy bởi hai động lực là AI và điện tử ô tô, trong khi sự khan hiếm của các quy trình tiên tiến và sự phân hóa của các quy trình trưởng thành đã làm thay đổi cấu trúc thị trường. Chuỗi cung ứng bán dẫn Việt Nam đang bước vào giai đoạn cơ hội chiến lược nhờ sự hỗ trợ của chính sách, nguồn nhân lực và những đột phá trong sản xuất trong nước. Đối với các nhà đầu tư, ngành bán dẫn Việt Nam có giá trị đầu tư dài hạn, đặc biệt trong các lĩnh vực đóng gói và kiểm tra, thiết kế IC, sản xuất quy trình trưởng thành và bán dẫn công suất. Với việc triển khai chiến lược bán dẫn của Việt Nam, Việt Nam được kỳ vọng sẽ trở thành trung tâm sản xuất và đóng gói bán dẫn của Đông Nam Á, cung cấp năng lực mới cho thị trường bán dẫn toàn cầu.
