I. Sự phân hóa thị trường sản xuất wafer: Hai thái cực nóng và lạnh của quy trình tiên tiến và quy trình trưởng thành
Trong quý 3 năm 2026, thị trường sản xuất wafer toàn cầu tiếp tục xu hướng phân hóa, với sự khác biệt rõ rệt trong xu hướng giá giữa quy trình tiên tiến và quy trình trưởng thành. Dữ liệu ngành cho thấy, giá sản xuất của quy trình tiên tiến (như TSMC 3nm, Samsung 5nm) đã tăng 5%-8% so với quý trước, trong khi giá của quy trình trưởng thành (28nm trở lên) lại giảm 1%-3%. Sự phân hóa này bắt nguồn từ sự khác biệt về cấu trúc cung cầu: nhu cầu bùng nổ của chip AI và sự suy yếu của nhu cầu điện tử tiêu dùng.
Mức giá cao của quy trình tiên tiến chủ yếu đến từ nhu cầu mạnh mẽ của chip AI. Lấy ví dụ chip Nvidia Blackwell B200, nó sử dụng quy trình 3nm, làm tăng nhu cầu về năng lực sản xuất quy trình tiên tiến. TSMC tiết lộ rằng năng lực 3nm của họ đã hết công suất đến năm 2027, và tỷ lệ sử dụng năng lực 5nm của Samsung cũng duy trì trên 90%. Việc huấn luyện và suy luận các mô hình AI lớn đòi hỏi chip hiệu năng cao, khiến quy trình tiên tiến trở thành "món hàng hot" trên thị trường sản xuất wafer.
Ngược lại, quy trình trưởng thành đang phải đối mặt với áp lực dư thừa năng lực. Nhu cầu điện tử tiêu dùng (như điện thoại thông minh, PC) tiếp tục suy yếu, dẫn đến nhu cầu chip quy trình trưởng thành giảm. Đồng thời, việc mở rộng năng lực quy trình trưởng thành của một số nhà sản xuất (như SMIC, Hua Hong Semiconductor) đã làm gia tăng cạnh tranh thị trường. Ví dụ, tỷ lệ sử dụng năng lực 28nm của SMIC đã giảm từ 85% vào năm 2025 xuống 70% vào quý 3 năm 2026, khiến giá bị chùng xuống.
II. Các yếu tố thúc đẩy mức giá cao của quy trình tiên tiến: Nhu cầu AI và đổi mới công nghệ
1. Sự bùng nổ nhu cầu chip AI kéo theo năng lực quy trình tiên tiến
Sự lặp lại nhanh chóng của công nghệ AI là động lực cốt lõi cho nhu cầu quy trình tiên tiến. Từ ChatGPT đến các ứng dụng AI khác nhau, nhu cầu về sức mạnh tính toán đang tăng theo cấp số nhân. Các nhà thiết kế chip như Nvidia, AMD liên tục ra mắt các thế hệ chip AI mới, sử dụng các quy trình tiên tiến hơn (như 3nm, 4nm) để nâng cao hiệu suất và hiệu quả năng lượng. Việc sản xuất các chip này đòi hỏi các nhà sản xuất wafer phải có năng lực công nghệ tiên tiến, dẫn đến năng lực quy trình tiên tiến không đáp ứng đủ nhu cầu.
Ngoài ra, sự phổ biến của HBM (bộ nhớ băng thông cao) cũng thúc đẩy nhu cầu quy trình tiên tiến. HBM cần được thiết kế đồng bộ với chip AI và sử dụng công nghệ đóng gói tiên tiến, trong đó quy trình tiên tiến là chìa khóa để nâng cao hiệu suất của HBM. Ví dụ, bộ nhớ HBM4 của SK Hynix sử dụng quy trình 3nm, làm gia tăng tình trạng căng thẳng năng lực của quy trình tiên tiến.
2. Rào cản công nghệ và giới hạn chi tiêu vốn, năng lực quy trình tiên tiến có hạn
Nghiên cứu và sản xuất quy trình tiên tiến đòi hỏi nguồn vốn khổng lồ. Chi phí xây dựng nhà máy 3nm của TSMC vượt quá 20 tỷ USD, và đầu tư vào nhà máy 5nm của Samsung cũng gần 15 tỷ USD. Chi phí vốn cao khiến người mới khó thách thức các nhà sản xuất hàng đầu hiện tại, dẫn đến sự tăng trưởng chậm của năng lực quy trình tiên tiến. Đồng thời, rào cản công nghệ của quy trình tiên tiến (như việc sử dụng máy quang khắc EUV) giới hạn tốc độ mở rộng năng lực, càng đẩy giá sản xuất lên cao.
III. Giá quy trình trưởng thành chùng xuống: Mất cân bằng cung cầu và điều chỉnh cấu trúc nhu cầu
1. Nhu cầu điện tử tiêu dùng suy yếu, nhu cầu quy trình trưởng thành giảm
Năm 2026, thị trường điện tử tiêu dùng toàn cầu tiếp tục trong tình trạng trì trệ. Sản lượng xuất xả điện thoại thông minh giảm 5% so với cùng kỳ, và sản lượng PC cũng giảm 3%. Nhu cầu chip cho các sản phẩm đầu cuối này chủ yếu là công nghệ sản xuất đại trà, sự suy yếu của nhu cầu đã dẫn đến giảm đơn hàng chip công nghệ đại trà. Ví dụ, đơn hàng chip điện thoại tầm trung và thấp của MediaTek (sử dụng quy trình 28nm) đã giảm 15% so với cùng kỳ năm 2025, ảnh hưởng trực tiếp đến nhu cầu sản xuất theo hợp đồng (foundry) cho công nghệ đại trà.
2. Mở rộng công suất và cạnh tranh gia tăng, áp lực về giá
Việc mở rộng công suất công nghệ đại trà tương đối dễ dàng, dẫn đến sự cạnh tranh gay gắt trên thị trường. Các nhà sản xuất như SMIC, Hua Hong Semiconductor đã liên tục mở rộng công suất công nghệ đại trà trong những năm gần đây để đáp ứng nhu cầu thay thế trong nước. Tuy nhiên, nhu cầu thị trường nội địa tăng trưởng không như kỳ vọng, dẫn đến tỷ lệ sử dụng công suất giảm và giá cả bị mềm. Ví dụ, tỷ lệ sử dụng công suất 55nm của Hua Hong Semiconductor đã giảm từ 90% năm 2025 xuống 75% trong quý 3 năm 2026, và giá chào thầu sản xuất theo hợp đồng đã giảm 2%.
IV. Chuỗi cung ứng bán dẫn Việt Nam: Cơ hội và thách thức trong lĩnh vực công nghệ đại trà
1. Hỗ trợ chính sách và dịch chuyển ngành, Việt Nam tiếp nhận công suất công nghệ đại trà
Trong những năm gần đây, Chính phủ Việt Nam đã đẩy mạnh phát triển ngành bán dẫn và ban hành nhiều chính sách hỗ trợ xây dựng chuỗi cung ứng bán dẫn trong nước. Ví dụ, Chiến lược bán dẫn Việt Nam năm 2026 đã chính thức được triển khai, với kế hoạch xây dựng 10 dây chuyền sản xuất công nghệ đại trà trước năm 2030. Đồng thời, các nhà sản xuất bán dẫn toàn cầu (như Samsung, TSMC) cũng đang xem xét chuyển một phần công suất công nghệ đại trà sang Việt Nam để giảm chi phí.
Chi phí lao động thấp và vị trí địa lý thuận lợi của Việt Nam, giúp kết nối với thị trường Đông Nam Á. Ngoài ra, các ưu đãi thuế (như giảm thuế thu nhập doanh nghiệp) và hỗ trợ cơ sở hạ tầng (như Khu công nghiệp bán dẫn Thành phố Hồ Chí Minh) do Chính phủ Việt Nam cung cấp đã thu hút sự chú ý của các nhà sản xuất bán dẫn. Ví dụ, Samsung đã đầu tư xây dựng nhà máy đóng gói và kiểm tra tại Việt Nam và có thể mở rộng công suất công nghệ đại trà trong tương lai.
2. Thiếu hụt nhân tài và sự hỗ trợ của chuỗi cung ứng, thách thức vẫn còn
Mặc dù Việt Nam có lợi thế trong việc tiếp nhận công suất công nghệ đại trà, nhưng tình trạng thiếu hụt nhân tài và sự hỗ trợ chưa đầy đủ của chuỗi cung ứng vẫn là những thách thức. Ngành bán dẫn đòi hỏi một lượng lớn nhân tài kỹ thuật, nhưng nguồn nhân lực bán dẫn tại Việt Nam còn thiếu. Để giải quyết vấn đề này, các trại huấn luyện bán dẫn thực chiến tại Việt Nam (như cơ sở đào tạo thiết kế IC và kiểm tra đóng gói tại TP. Hồ Chí Minh) đã ra đời nhằm đào tạo nhân tài bán dẫn trong nước. Ngoài ra, sự hỗ trợ của chuỗi cung ứng bán dẫn Việt Nam (như vật liệu, thiết bị) vẫn cần được hoàn thiện, và tình trạng phụ thuộc vào nhập khẩu còn khá nghiêm trọng.
V. Triển vọng ngành: Dự báo xu hướng thị trường bán dẫn năm 2027
Nhìn về năm 2027, xu hướng phân hóa của thị trường sản xuất wafer có thể tiếp tục. Về công nghệ tiên tiến, nhu cầu AI vẫn sẽ mạnh mẽ, tình trạng khan hiếm công suất khó được cải thiện, và giá sản xuất theo hợp đồng được dự báo sẽ tiếp tục tăng. Trong khi đó, đối với công nghệ đại trà, khi thị trường điện tử tiêu dùng dần phục hồi (dự kiến vào nửa cuối năm 2027), nhu cầu có thể ấm lên và giá có thể ổn định. Đồng thời, sự bố trí chuỗi cung ứng bán dẫn của Việt Nam trong lĩnh vực công nghệ đại trà sẽ tăng tốc, trở thành một mắt xích quan trọng của ngành bán dẫn toàn cầu.
Đối với các nhà đầu tư, cần chú ý đến các doanh nghiệp dẫn đầu trong lĩnh vực công nghệ tiên tiến (như TSMC, Samsung) và các nhà sản xuất công nghệ đại trà trong chuỗi giá trị bán dẫn Việt Nam (như các doanh nghiệp đóng gói và kiểm tra trong nước). Ngoài ra, các khâu thượng nguồn như thiết bị và vật liệu bán dẫn cũng sẽ được hưởng lợi từ sự dịch chuyển ngành, rất đáng được quan tâm.
